De 12 Heilige Nachten

Tijd wordt ruimte

SEIZOENER|Winter 2016

Door Vincent Duindam

Sommige perioden in het jaar hebben een bijzondere betekenis, zoals Advent en de Vastentijd. Ze bereiden je voor op de feesten Kerstmis en Pasen. Zo’n voorbereidingstijd kan ook iets in jezelf helpen veranderen. In de Vastentijd kun je bijvoorbeeld proberen wat losser te komen van je vaste gewoonten of zelfs verslavingen, op weg naar meer vrijheid in je leven. De twaalf Heilige Nachten vormen ook zo’n bijzondere periode. Ze beginnen op 25 december en eindigen op de ochtend van Driekoningen (6 januari). Het is een tijd van bezinning, ontvankelijkheid en dromen, maar ook voor ontmoeting, gezelligheid en openheid voor wat komen gaat.

Deze tijd ‘tussen de jaren’ is eigenlijk geen tijd. In het verleden rekende men met ‘maanmaanden’ van 29,5 dagen, maar het zonnejaar telt 365 dagen. Dan houd je tijd over in de kalender. Aanvankelijk werden deze dagen niet benoemd, ze waren een uitgespaarde periode in de kalender. De twaalf dagen na Kerstmis vormden dus geen tijd, maar ruimte. Wodan, de Germaanse Alvader Odin, was oorspronkelijk belangrijk in deze tijd tussen de jaren. En met hem de Wilde Horde van de overledenen die door je huis trok. Daarom liet men altijd een deur of raam openstaan, dan kon de Wilde Horde ook weer verder reizen – en bleven ze niet hangen. De mensen dronken mede (honingwijn) en er was tijd voor ontmoetingen, gezelligheid en samen zingen.

Kleine sabbatical
Er zijn in onze hectische tijden, waarin iedereen altijd druk is met werk, gezin, sport, sociale activiteiten en social media, in onze overvolle agenda’s bijna geen ‘witte plekken’ meer. Kunnen we nog wel ruimte creëren in de tijd, in onze agenda? De 12 Heilige Nachten kunnen je uitnodigen om innerlijke ruimte te scheppen en meditatief te zijn. Die uitgespaarde tijd zou een kleine sabbatical kunnen worden – ook als je een deel van deze periode moet werken, of druk bent met gezin, familie, boodschappen en koken. Op allerlei manieren kun je je in 12 stappen met iets bezig gaan houden. Je kunt, als je wilt samen met je partner, je oude agenda van 2016 pakken. En elke dag wat tijd nemen om samen een maand door te nemen. Wat maakten we mee, wat gebeurde er in januari, februari, maart? Op die manier kun je in deze periode op een ontspannen manier het hele jaar in vogelvlucht langs zien komen. Je kunt ook de 12 sterrenbeelden van de dierenriem nemen. Of de twaalf apostelen. Twaalf stenen, of twaalf planten. Twaalf vrienden of familieleden. Twaalf componisten, schrijvers. Twaalf desnoods digitale fotoalbums. Je neemt je thema mee de dag in, zodat het je gedachten en je focus richt. Ik ontmoette iemand die 12 lastige sessies uit haar therapieschrift doornam. Ze wilde deze oude stenen nog één keer een ‘nieuwe bedding’ geven. En ze dan ontspannen en rustig laten gaan. In de zomer daarop vertrouwde ze haar schrift toe aan het Sint Jansvuur. Maar ik ken ook veel mensen die hun Heilige Nachtschriften bewaren. Het zijn vaak kleine kunstwerken geworden.

‘Deze uitgespaarde tijd kan een kleine sabbatical worden’

Engelenbrieven
Het werkt dus goed om van tevoren een mooi schrift aan te schaffen. Wanneer je dan een definitieve keuze voor je onderwerp hebt gemaakt, kun je elke dag wat opschrijven over je thema, er samen over praten, een tekening maken of een gedichtje. Deze dingen kun je zien als een brief die je naar boven opstuurt, zoals Frans Lutters het zo mooi uitdrukt. Een envelop die je op de bus doet, als ‘voeding voor de engelen’. De daarop volgende nacht en dag stel je je dan open voor een antwoord. Er kunnen veelzeggende dromen komen, een bijzondere ontmoeting. Of opeens valt je iets op. Op de vierde heilige dag en nacht van het vorige jaar maakten mijn vrouw en ik een wandeling door de bossen rond Driebergen. Later, in het dorp, stopte er opeens een auto: een juf van vroeger die mij na vele jaren herkende vertelde een heel bijzonder en veelbetekenend verhaal. Als je hier aandacht voor hebt, kun je in deze periode heel bijzondere dingen meemaken. Maar hoe stel je jezelf daarvoor open?

‘Eigenlijk leg je geen weg af, maar een verkramping’

Inwijding in het bestaansgeheim
n de 12 Heilige Nachten krijg je een kans en ga je een drempel over, kom je in tijd die ruimte is geworden.­ Je kunt veel lezen over inwijdingswegen en over hogere kennis die slechts voor een enkeling toegankelijk is, maar een heel belangrijke route staat voor iedereen open. En dit is de sleutel: eigenlijk leg je geen weg af, maar een verkramping. We hebben veel vaste gewoontes en allerlei routines. De meeste dingen doen we op de automatische piloot. Daarnaast koesteren we vaste opinies, (voor)oordelen en zijn het steeds dezelfde dingen waar we ons aan vasthouden – of die we juist niet willen. Naarmate dat meer zo is in je leven, ervaar je meer sleur en saaiheid – én meer stress. Dat gaat wonderlijk genoeg samen. Voor velen van ons zijn er ook vaste thema’s waar we over piekeren. De Wilde Horde trekt weer door ons hoofd. Maar net als de Germanen kunnen we een deur of raam openzetten. Dan kunnen de dwangmatige gedachten weer verder reizen – en blijven ze niet hangen.

‘Vanuit de ontstane ruimte kijk je met liefde
en mededogen terug op het afgelopen jaar’

Luisteren naar de stilte
Als we heel snel handelen, reageren we meestal automatisch. Als er geen moment is tussen wat zich nu aandient en onze reactie, bepalen oude geconditioneerde patronen doorgaans wat we doen. ’Als je het contact met de innerlijke stilte in je verliest,’ schrijft Eckhart Tolle, ’verlies je het contact met jezelf. Wanneer je het contact met jezelf verliest, verlies je jezelf in de wereld.’ Bouw daarom rust in. Neem veel minipauzes. Als je ergens klaar mee bent, begin dan niet direct aan de volgende klus. Zo’n pauze kan heel kort zijn. Een keer heel bewust ademen en je lichaam als het ware van binnen voelen is al heel behulpzaam. Merk het stille moment op tussen de uitademing en de nieuwe inademing. Luister één seconde naar het heel stille in jezelf. Vooral als je iets geïrriteerds wil zeggen tegen je partner of kind. Opeens ontstaat er dan ruimte, een nieuwe manier van kijken. Søren Kierkegaard zei het heel treffend: ’Life is not a problem to be solved, but a mystery to be lived‘. En is dát niet het grootse geheim van ons bestaan? De periode van de 12 Heilige Nachten kunnen we dus gebruiken om hiervoor wakker te worden. In de Adventstijd maken we ons huis schoon en gezellig. Nu ruimen we ook innerlijk de boel op. We verfrissen onze relaties, met onze partner, onze kinderen, enzovoort. Als je vooral investeert in irritaties, pijn en wrok, trek je een soort bouwwerk op van ellende. Omdat je er al veel tijd en energie in hebt gestoken en er een identiteit aan ontleent, wil je ‘al die moeite’ niet zomaar opgeven. Het lijkt een sprong in het diepe om dit allemaal los te laten. Maar het brengt je veel. Vanuit de ruimte die nu ontstaan is kijk je met liefde en mededogen terug op het afgelopen jaar. Je geeft het ‘een bedding’. En je laat ook de impulsen toe van wat geboren wil worden.

‘Wat stoffig was wordt weer fris’

Allereerste morgen
Zo creëer je ook de ruimte voor wat zich in jouw leven als nieuw aandient. Wat stoffig was wordt weer fris. Een nieuw bewustzijn dat geboren wil worden krijgt nu de ruimte. Zoals Cat Stevens zong: ‘Morning has broken, like the first morning – blackbird has spoken, like the first bird...’ Het draait om stilte, eenvoud, verbondenheid. En juist kinderen nodigen je daartoe elke dag uit. Voortdurend bieden ze je kansen om wakkerder te worden, dingen met nieuwe ogen te bezien. Daarom neem ik zelf vaak 12 haiku’s over de kinderen, als focus tijdens de 12 Heilige Nachten. Hier volgen er vier.

Lopen leert hij haar
met onverwachte pasjes
leert zij hem dansen.

Een kindje van twee
staat bij het graf van oma
’Waar zit nou de deur?’

Net uit zee gevist,
bibberend in een handdoek ’
nu het ijsje, pap!’

Op de lege stoep
verzamel ik hun krijtjes
de maan laat zich zien.

Voorspellende dromen
Van oudsher hadden de mensen voorspellende dromen in deze Tijd tussen de Jaren. Elke Heilige Nacht correspondeert namelijk met een maand van het komende jaar: de nacht van 25 december met januari, 26 december met februari enzovoort. Gebeurtenissen spiegelen zich vaak vooruit vanuit de astrale sferen. Persoonlijke dingen, maar ook collectieve gebeurtenissen. Schrijf daarom in de 12 Heilige Nachten je dromen op. Zorg voor een schriftje naast je bed, voor nachtelijke notities. Later kun je zien wat de correspondenties zijn.

 

Terug naar Tijdschrift